LEKI BIOPODOBNE


Leki biopodobne, zwane inaczej lekami bionastępczymi, to leki biologiczne otrzymywane i dopuszczone do obrotu po wygaśnięciu patentu na referencyjne leki biologiczne. Tak jak leki referencyjne, tak leki biopodobne to najczęściej białka (proste lub złożone, czyli glikoproteiny).

Substancja czynna leku biopodobnego i jego leku referencyjnego jest zasadniczo tą samą substancją biologiczną, tym samym białkiem, choć mogą występować i występują pewne różnice wynikające z jego złożonej struktury, metod produkcji i oczyszczania. Różnice te występują nie tylko między lekiem referencyjnym a biopodobnym. Brak pełnej powtarzalności dotyczy także samych leków referencyjnych, których proces produkcji w ciągu kilkunastu lat także może ulec zmianie. Proces rejestracji leków biopodobnych, a także proces zatwierdzenia zmian produkcyjnych dla już obecnych na rynku leków referencyjnych, jest szczegółowo opisany odpowiednimi rygorystycznymi wytycznymi wydanymi przez organy regulacyjne, takie jak EMA czy FDA.  Aby zagwarantować pacjentowi skuteczność i bezpieczeństwo stosowania leku, producent musi spełnić wszystkie warunki narzucone mu przez te organy. Wszystkie leki powstające z wykorzystaniem biotechnologii, które mają być wprowadzone na rynek europejski muszą przejść centralną procedurę rejestracji[1].

Co to znaczy że lek jest biopodobny? Po pierwsze lek biopodobny musi wykazywać ten sam mechanizm działania co lek referencyjny. Po drugie lek biopodobny musi posiadać jednakową strukturę pierwszorzędową białka (czyli identyczną sekwencję aminokwasów). Niespełnienie tego warunku dyskwalifikuje lek jako lek biopodobny do odpowiedniego leku referencyjnego. Wyższa struktura białka musi być nie do odróżnienia dostępnymi metodami analitycznymi, a różnice, w tak zwanych modyfikacjach potranslacyjnych (nieodłącznie związanych z naturalną złożonością struktury białek), nieistotne klinicznie. W efekcie lek biopodobny i lek referencyjny muszą wykazywać porównywalną skuteczność i profil bezpieczeństwa. Podstawą zarejestrowania preparatu biopodobnego jest wykazanie jego biorównoważności z odpowiednim biologicznym produktem referencyjnym. Co więcej, postać farmaceutyczna i droga podania leku biopodobnego powinny być identyczne w stosunku do leku referencyjnego. Jeśli postać leku różni się – wymaga to dodatkowego uzasadnienia. Wszystkie leki biologiczne, tak referencyjne jak biopodobne, mają ustalany bardzo szczegółowy, indywidualny program zarządzania ryzykiem po wprowadzeniu leku na rynek. Plan zarządzania ryzykiem (Risk Management Plan – RMP) służy czuwaniu nad bezpieczeństwem stosowania leku i  obejmuje m.in. kontrolę jego immunogenności. Immunogenność to zdolność cząsteczki wchodzącej w skład leku do wywoływania przeciwko sobie odpowiedzi immunologicznej (odpornościowej) organizmu, czyli wytworzenia przeciwciał przeciw lekowi, które potencjalnie mogą osłabiać działanie leku.

W związku z tym, że cena leków biologicznych referencyjnych  jest na tyle wysoka, że nie są one dostępne dla przeciętnego polskiego pacjenta, szansą na upowszechnienie innowacyjnych terapii biologicznych stają się leki biopodobne.

DZIAŁANIE


Pochodzenie, budowa i mechanizmy działania leków biologicznych mogą być wielorakie. W pewnym sensie pierwszym zastosowaniem leków biologicznych na świecie było wykorzystywanie zbawiennego działania pleśni na rany w Chinach 500 lat p.n.e. W 1945 roku Alexander Fleming, Howard Walter Florey oraz Ernst Boris Chain otrzymali Nagrodę Nobla za wyizolowanie penicyliny produkowanej przez komórki drożdży. Otwarciem nowej ery biologicznych terapii było opracowanie metody rekombinacji DNA w 1973 r. Dekadę później na rynku pojawił się pierwszy rekombinowany lek: ludzka insulina, lek dla pacjentów z cukrzycą, którzy do tamtej pory korzystali z insuliny otrzymanej z trzustek wieprzowych. Po raz pierwszy zastosowano także rekombinowany ludzki hormon wzrostu. Prawdziwy przełom przyniosło jednak odkrycie przeciwciał monoklonalnych w latach 80. XX w. Dziś stanowią one większość stosowanych leków biologicznych, zwłaszcza w reumatologii. Działają przykładowo jako inhibitor czynnika martwicy nowotworu TNF-alfa, ale mogą być też nakierowane na blokowanie innych cząsteczek, w tym innych cytokin, takich jak interleukina 1, 6, 17, ale także innych białek na powierzchni komórek, np. limfocytów B. Należy jednak pamiętać, że terapie biologiczne charakteryzują się różnymi mechanizmami działania, a ich spektrum jest znacznie szersze niż przeciwciała monoklonalne.

Spośród grup biologicznych leków dopuszczonych dziś do obrotu w Polsce wyróżniamy:

  • białka pochodzenia zwierzęcego: końska surowica odpornościowa, insuliny świńskie i bydlęce, mające zastosowanie w weterynarii,
  • białka otrzymywane na drodze rekombinacji DNA lub innych technik biotechnologicznych:
    • rekombinowane insuliny,                                                                     
    • rekombinowane czynniki hormonu wzrostu,                                        
    • rekombinowany czynnik krzepnięcia krwi,                                        
    • czynniki stymulujące tworzenie kolonii granulocytów,       
    • interferony,                                                          
    • erytropoetyny,                                                      
    • heparyny drobnocząsteczkowe,
    • przeciwciała monoklonalne oraz poliklonalne
    • białka fuzyjne,
    • i inne białka.

 

ZASTOSOWANIE


Terapie biologiczne pomagają leczyć lub zapobiegać wielu rzadkim i ciężkim chorobom. Są pomocne w leczeniu chorób nowotworowych, chorób autoimmunologicznych, niskorosłości, chorobach zapalnych jelit, stwardnieniu rozsianym, cukrzycy, reumatoidalnym zapaleniu stawów, oraz zawałom i udarom.

Rozpoczęcie leczenia biologicznego poprzedzone jest odpowiednią kwalifikacją pacjenta. Konieczne jest również wykluczenie chorób, które mogłyby skutecznie dyskwalifikować chorych z leczenia biologicznego. Bezpośrednio przed włączeniem leczenia konieczna jest również rozmowa lekarza z pacjentem na temat stosowanej terapii, gdyż podobnie jak przy każdym innym rodzaju leczenia, mogą wystąpić reakcje niepożądane.

INAR Instytut Arcana, "Objęcie refundacją nowych produktów biopodobnych stosowanych w reumatologii - analiza wpływu na system ochrony zdrowia w Polsce, Kraków" - Pobierz

DOSTĘPNOŚĆ

Leczenie biologiczne wymaga ogromnych nakładów finansowych ze względu na stawiane mu wysokie wymagania dotyczące wprowadzenia na rynek, ale również na konieczność ciągłego monitorowania bezpieczeństwa i skuteczności terapii. Terapie biologiczne są w Polsce wciąż niedostępne dla znacznej liczby potrzebujących chorych z powodu ograniczenia dostępu w programach lekowych (restrykcyjne kryteria kwalifikacji pacjentów i ograniczony czas trwania) - chorzy muszą spełniać ściśle określone warunki, np. niepowodzenie terapii co najmniej dwoma konwencjonalnymi lekami modyfikującymi przebieg choroby[2].

Szansą na zwiększenie dostępności do nowoczesnych terapii biologicznych jest wykorzystanie potencjału leków biopodobnych, które są tańsze, a więc pozwalają na wygenerowanie systemowych oszczędności.

W Polsce refundacją przez Narodowy Fundusz Zdrowia są objęte tylko niektóre leki biologiczne, i to najczęściej w ramach specjalnych programów, które prowadzone są bardzo często w ramach wyspecjalizowanych oddziałów klinicznych.

Obecnie decyzja o finansowaniu leku w ramach refundacji publicznej leży w gestii Ministerstwa Zdrowia, a wniosek jest składany przez producenta. Wniosek taki musi być poparty rekomendacją Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT), która ściśle współpracuje z Radą Przejrzystości. Rekomendacja AOTMiT jest uzależniona od udokumentowanej efektywności klinicznej, która musi zawierać opis problemu medycznego i aktualnej praktyki klinicznej z oceną bezpieczeństwa terapii. Wymagana jest też analiza farmakoekonomiczna, zawierająca analizę ekonomiczną (np. efektywności kosztów lub analizę użyteczności kosztów) oraz analizę wpływu na system ochrony zdrowia (budget impact analysis)[3].

ŹRÓDŁA:


[1] http://www.producencilekow.pl/images/pigulki/pigulka_51.pdf

[2] http://www.monz.pl/Dostepnosc-i-ograniczenia-w-stosowaniu-leczenia-biologicznego-w-Polsce,73591,0,1.html

[3] Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych

Podane informacje mają charakter edukacyjny i nie zastąpią konsultacji medycznej u lekarza specjalisty.